Od wielu lat jestem fanką twórczości współczesnego amerykańskiego pisarza, scenarzysty i dramaturga Cormaca McCarthy'ego, który zasłynął takimi książkami jak: Droga, Krwawy południk, Dziecię boże, Suttree, To nie jest kraj dla starych ludzi czy tzw. trylogią graniczną składającą się z Rączych koni, Przeprawy oraz Sodomy i Gomory. W dniu 28 czerwca 2023 roku ukazały się nakładem Wydawnictwa Literackiego kolejne książki autora: Pasażer i Stella Maris, które okazały się ostatnimi publikacjami w dorobku Cormaca McCarthy'ego, gdyż 13 czerwca 2023 roku świat obiegła informacja o śmierci pisarza. Niestety nie powstaną już nowe wspaniałe powieści, ale wciąż można cieszyć się tymi, które są i dzisiaj zachęcam Was do sięgnięcia po mistrzowski duet powieściowy-Pasażera oraz Stellę Maris. Obie powieści łączą się ze sobą. Akcja Pasażera rozgrywa się w 1980 roku w południowej części Stanów Zjednoczonych w Missisipi, gdzie Bobby Western, nurek głębinowy zostaje przewieziony śmigłowcem o pierwszej w nocy, by dostać się do zatopionego samolotu. Po zbadaniu wraku okazuje się, że na pokładzie znajduje się dziewięć ciał, ale nie ma czarnej skrzynki i jednego pasażera. Western jest doświadczonym nurkiem i wiele razy wydobywał z wody wielkogabarytowe ładunki, ale w związku z tym zleceniem pojawia się coraz więcej pytań, a na dodatek ktoś przeszukuje jego mieszkanie i wciąż pojawiają się w jego otoczeniu agenci federalni. Stella Maris rozgrywa się w 1972 roku w Wisconsin i tutaj wydarzenia przedstawione są z perspektywy dwudziestoletniej Alice, siostry Bobby'ego, która jest genialną matematyczką i skrzypaczką. Dziewczyna zostaje przyjęta do zakładu psychiatrycznego i w trakcie rozmów z terapeutą opowiada o życiu swojej rodziny. Autor przedstawiając koleje życia rodzeństwa i łączącej ich głębokiej więzi nawiązuje do motywu dziedziczenia winy. Bobby i Alice są dziećmi współtwórcy bomby atomowej niosącej zniszczenie dla wielu tysięcy ludzkich istnień. Projekt Manhattan staje się jednym z najważniejszych projektów rządowych w Stanach Zjednoczonych i zapoczątkowuje nową erę budzącą grozę. Nie tylko ojciec postrzegany jest jako czarny charakter, ale także matka, która pracuje w Y-12 przy kalutronie. W promieniu pięciuset mil jest to najlepiej płatna i jedyna praca, więc ludzie, by ją dostać stoją w błocie przed szopą ze sklejki od piątej rano i nie zastanawiają się nad przyszłymi konsekwencjami. Alice i Bobby nie widują ojca przez długi czas, gdyż zajmuje się detonowaniem bomb na południowym Pacyfiku. Nad rodziną wisi klątwa, poczucie winy oraz żal po zrzuceniu bomb na Hiroszimę i Nagasaki. Alice nie może sobie poradzić z odziedziczoną winą, gdyż uważa, że wszyscy są zbiorowiskiem wspomnień. Nic nie znika. Wszystko, co się wydarzyło, w dużej mierze ciągle jest. Wydarzenia w Pasażerze zostały przedstawione z męskiej perspektywy, czyli Bobby'ego studiującego matematykę i fizykę, biorącego udział w rajdach samochodowych w Europie, strzelającego z pokładu śmigłowca w Wietnamie czy wykonującego niebezpieczną pracę nurka głębinowego. W tej części doskonale uwidacznia się pierwiastek męski. Autor jednak od pięćdziesięciu lat planował napisanie powieści z perspektywy kobiecej i właśnie w Stella Maris spełnił swoje marzenie oddając głos Alice. Uważam, że udało mu się w dużej mierze przeniknąć do umysłu i duszy kobiety, gdyż kreśli postać nie tylko zdolnej matematyczki, ale też wrażliwej, pięknej i zakochanej dziewczyny. Ostatnie powieści Cormaca McCarthy'ego tworzą spójną całość i zamykają jego wspaniały literacki dorobek. Każdy znajdzie coś innego w tych oryginalnych, przemyślanych powieściach, które pokazują, że wolność jest warta każdej ceny, że należy spełniać własne marzenia i dążyć do osiągnięcia szczęścia, że życie niesie ze sobą przemiany, a miłość nie jest taka jednoznaczna. Serdecznie polecam Pasażera oraz Stellę Maris:)

Szczególne miejsce w moim sercu zajmuje proza Cormaca Mc Carthy'ego.Oczywistym było,że zostawię wszystkie obowiązki,jak tylko dostanę w ręce powieściowy dyptyk. "Pasażer"koresponduje/dopełnia"Stellę Maris".Należy w mojej ocenie czytać je w niewielkim odstępie czasu.Boby Western jest mężczyzną w wieku balzakowskim,który stracił najbliższą rodzinę,w tym siostrę,której bliskość odbiegała od tego,co pozornie możemy myśleć o relacjach między rodzeństwem.Strata kąsa go aż po trzewia.Ale trzeba żyć dalej,spróbować wykaraskać się z otchłani samotności.Trudni się zawodem nurka głębinowego.Zostaje przydzielony do pracy przy katastrofie pewnego samolotu.Odkrycie,że brakuje jednego pasażera i czarnej skrzynki jest zarzewiem następnych problemów. To thriller kontemplacyjny.Wędrówka do jądra własnej tożsamości,w której setki miraży tworzą niezwykle sugestywne sceny.A powidoki wspomnień mnożą przed oczami czytającego obraz o kondycji ludzkiej natury.Pisarz z detalowością opowiada o fragmentach historii Ameryki,które zamieszkują na siatkówce jego oka. Oddaje hołd byłemu prezydentowi USA "JFK."Opowiada o aberracyjnych przeżyciach,decyzjach wpływających na wiele istnień ludzkich i istocie człowieczeństwa.Duży wpływ na fabułę ma bomba atomowa,której zbudowanie kładzie łapę na całej rodzinie głównego bohatera. Kiedy czytałam tę głęboką, wielopłaszczyznową, intertekstualną,intoksykującą powieść nic innego nie miało znaczenia.Nie mogę nie wspomnieć o wycyzelowanych słowach,wspaniale oddanej apoteozie i bezwzględności natury oraz symbolice dotyczącej postaci tytułowego "Pasażera."Zwroty akcji i kafkowskie sytuacje, w które bohater bezwiednie wpada podkręcają wrażenia.Dialogi (ich realny sznyt)w barach powodowały uśmiech w kącikach ust.Mc Carthy opisuje międzypokoleniowe poczucie winy,które nie sposób przykryć patyną niepamięci.Wskazuje,że każdy ma swoje prawdy i blizny pulsujące pod skórą.Bawi wielopoziomowo.Pokochałam nietuzinkową postać transcendentalną"Talidomowego dzieciaka"pojawiającego się w obu częściach dyptyku.Język wysmakowany w metaforze.Czuć każdą komórką ciała mrówczą pracę pisarza.Research,który wykonał,aby jak najrzetelniej oddać w ręce czytelnikom niuanse fabuły-elementy zaczerpnięte z życia,budzi podziw.Autor diagnozuje amerykański mit wolności. Rewelacyjnie stopniuje napięcie.Okrasza to metafizyką, solipsyzmem, próbami dychotomii między złem rodzącym się w człowieku a istnieniem Boga. To nastrojowa,wymagająca proza,pełna twistów fabularnych.Nieodkładalna.

Bobby jest nurkiem głębinowym. Podczas pracy pod wodą bada zatopiony wrak samolotu, w którym znajduje dziewięć trupów. Okazuje się, że nigdzie nie ma jeszcze jednego ciała i czarnej skrzynki. Mieszkanie Bobby’ego zostaje przeszukane przez FBI, a konto bankowe zablokowane. Mężczyzna próbuje rozprawić się z demonami przeszłości i ścigającymi go agentami, walcząc jednocześnie z tęsknotą za swoją siostrą Alicią. Brzmi jak thriller? Nic bardziej mylnego. ”Pasażer” to oniryczna historia mężczyzny, który ucieka zarówno fizycznie — przed federalnymi, jak i podświadomie — od myśli o swojej siostrze, od cienia, jaki rzucił na jego życie ojciec, jeden z twórców bomby atomowej, a przede wszystkim ucieka przed samym sobą. Przy okazji w tych dość chaotycznych wydarzeniach nie brakuje masy przemyśleń, naukowych rozważań, filozoficznych poglądów. McCarthy stworzył melancholijną, przepełnioną smutkiem i rozpaczą opowieść, której powolna akcja może zmęczyć czytelnika. Mnie zmęczyła. W przeciwieństwie do drugiej książki autora “Stella Maris”, która bardzo mi się podobała, ta mnie zwyczajnie wymęczyła. Może zabrałam się za nią w złym momencie, ale czytając ją, czułam się, jakbym przebiegła maraton, momentami byłam zagubiona i przytłoczona wyznaniami, przemyśleniami i egzystencjalnym błądzeniem głównego bohatera. Na plus — warstwa językowa. Autor operował słowem bardzo sprawnie i płynnie. Jednak cała ta egzystencjalna, oniryczna, duszna i filozoficzna atmosfera, nie do końca do mnie przemówiła. Wiem, że ta książka ma wielu fanów i może jestem w stanie zrozumieć dlaczego, ale chyba mój gust i moja wrażliwość nie tolerują tak “zawrotnego” tempa, sennego klimatu i naukowych rozważań.

Cormac McCarthy to jeden z najlepszych współczesnych pisarzy amerykańskich. Niestety, do tej pory nie miałam okazji czytać jego powieści, choć „Droga” od dawna była na mojej liście książek do przeczytania. Po lekturze „Pasażera” moje chęci do sięgnięcia po tę powieść drastycznie zmalały. Missisipi. Bobby Western pracuje jako nurek głębinowy. W czasie jednego ze zleceń bada zatopiony wrak samolotu, w którym znajduje ciała dziewięciu osób. Okazuje się, że nigdzie nie ma czarnej skrzynki i ciała jednego pasażera. Niedługo potem mieszkanie Bobby'ego zostaje przeszukane przez FBI, a konto w banku zablokowane. Western ucieka nie tylko przed agentami, ale również przed przeszłością i ciągłą tęsknotą za nieżyjącą siostrą Alicią. Jak już wspomniałam wyżej, było to moje pierwsze spotkanie z twórczością autora i zupełnie nieudane. Przez bardzo długi czas nie mogłam wgryźć się w fabułę, momentami wracałam i czytałam od nowa, bo miałam wrażenie, że gubię wątki. Styl i język, jakim posługuje się autor, kompletnie nie przypadł mi do gustu. Forma przedstawienia całej fabuły wydała mi się zbyt chaotyczna, a dialogi naszpikowane teoriami matematycznymi i fizycznymi kompletnie mnie wynudziły. „Pasażer” to powieść przepełniona smutkiem i rozpaczą, która dla wielu może okazać się zbyt męcząca. Być może ta historia znajdzie swoich fanów i ja to oczywiście rozumiem, jednak ja do tej grupy na tę chwilę na pewno nie dołączę. Doczytałam tę powieść do końca tylko dlatego, że nie lubię zostawiać książek niedokończonych. Na regale mam jeszcze kontynuację „Pasażera”, „Stella Mars”. Czytałam kilka opinii i według nich ta część jest dużo lepsza. Cóż… Niebawem się o tym przekonam.

Duszą tej książki jest jej filozoficzna warstwa, która stawia na głowie wszystko co wiemy o człowieku i o człowieczeństwie. CORMAC miesza w głowie, ale robi to nie po to, by wprowadzić w nasze życie chaos i zamęt, ale by pobudzić czytelnika do myślenia, a jest o czym myśleć.

http://telewizjaleszno.pl/2023/07/20/duzy-pokoj-z-ksiazka-odc-102/

Cormac McCarthy uważany za jednego z czterech najlepszych współczesnych pisarzy amerykańskich, następcę Thomasa Faulknera. Laureat m.in. National Book Award i Nagrody Pulitzera. Jego powieść „Droga” sprzedała się w ponad milionie egzemplarzy. Każda książka McCarthy’ego to wydarzenie literackie. Missisipi, 1980. Nurek głębinowy Bobby Western w trakcie jednego ze zleceń bada zatopiony wrak samolotu, w którym znajduje dziewięć trupów, brakuje jednak czarnej skrzynki i ciała jednego pasażera. Wkrótce potem mieszkanie Bobby’ego zostaje przeszukane, a konto bankowe zablokowane. Federalnie depczą mu po piętach. W co się wpakował? Western, syn jednego z twórców bomby atomowej i brat nieżyjącej już Alicii, ucieka nie tylko przed agentami, ale także przed mrocznym cieniem ojca oraz tęsknotą za siostrą, swoją największą zgubą. Po „Stelli Maris” i historii Alicii przyszła pora na jej brata i jego perspektywę. Życie Bobby’ego, w momencie, w jakim go poznajemy, przepełnione jest ludźmi, co wcale nie sprawiało, że było prostsze. Jego zawód, przeszłość i otaczająca go rzeczywistość łączą się w skomplikowaną plątaninę przypadków, zbiegów okoliczności oraz trudności, które nie chcą dać mu spokoju. Niełatwo jest zrozumieć stosunek Westerna do wielu spraw, dystansuje się, nie mówi wiele, skrywa tajemnice, a jednak nie ucieka przed innymi, chce im pomagać i umie prosić o pomoc. Niby nic go nie rusza, nie wywołuje większych emocji, ale w niektórych kwestiach – takich jak temat siostry - już nie jest taki obojętny. Kolejne genialne dzieło McCarthy’ego obok, którego nie da się przejść bez zastanowienia. Zmusza do myślenia i refleksji nad trudnościami istnienia, a jednocześnie pokazuje, jak bardzo człowiek wyolbrzymia swój udział w trwaniu innych osób. Książka ta jest obowiązkową pozycją do przeczytania i zgłębienia geniuszu Cormaca McCarthy’ego. A.L.

Jeden wielki pseudoegzystencjalny bełkot. Rozwodzenie się nad przesłaniem powieści nie ma sensu . Ni ładu ni składu

Cóż ja mogę napisać, Cormac McCarthy wielkim pisarzem był. Te dwie ostatnie książki Stellę Maris i Pasażera, pisał przez blisko dwie dekady. Każda z książek tego pisarza to dzieło wyjątkowo, genialnie dopracowane. Ale te dwie pozycje to książki jeszcze bardziej wyjątkowe. Trudno cokolwiek o nich napisać nie czując się niegodnym tego pisania. Pasażer i Stella Maris, dwie książki rozgrywające się w latach 70. i 80. XX wieku. Można je czytać w dowolnej kolejności, osobno, jedna po drugiej, jak sobie życzycie. Bohaterami jest rodzeństwo, Alicia i Bobby Westernowie. Ona geniusz matematyczny leczący się od lat psychiatrycznie, on teraz nurek, kiedyś gracz kasyn, nauczyciel, fizyk. Każde inne, a jednocześnie tak bardzo do siebie podobni. Ich ojciec był współtwórcą bomb atomowych. Rodzeństwo bliskie i dalekie sobie, po traumach i z wielką tajemnicą w tle. Akcja obu książek rozpoczyna się mocnym bum, a konkretnie samobójstwem i odnalezienie na dnie Zatoki Meksykańskiej wraku samolotu. W samolocie, a raczej tym, co z niego zostało, było 9 ciał, nie było za to czarnej skrzynki. I tak to się zaczyna. Mocno, niczym thriller. Ale czy te książki to thriller? Trudno to jednoznacznie określić. Każdy w Stelli Maris i Pasażerze odnajdzie co innego, każdy na co innego zwróci uwagę, każdy czym innym się zachwyci. Pisarstwo McCarty'yego ma to do siebie, że jest niejednoznaczne i pozwala na własną interpretację. Bez wątpienia to literatura wybitna, wyjątkowa. Nikt nie pisze, jak McCarthy. Stella Maris jest swoistym dopełnieniem Pasażera. Tak najlepiej te książki czytać, w takiej kolejności. Jednak tak naprawdę każda z nich jest osobną całością. Czytane w innej kolejności, osobno i tak pozostaną najwspanialszą z lektur i na długo, bardzo długo zapadną w pamięć. Obie omawiane książki są pełne dyskusji o filozofii, planecie, szczęściu, przypadku, fizyce, turystyce, najnowszej historii, operacjach zmiany płci, LGBTQ i wielu innych rzeczach. Z jednej strony to są powieści, a z drugiej to bardziej traktaty, rozprawki, które mają za zadanie zwrócenie na coś uwagi, uczulenie, danie kuksańca żebyśmy na coś popatrzyli i pomyśleli. Bez wątpienia są one wspaniałą literaturą i niesamowitą przygodą. Polecam, choć nie jest to literatura dla każdego.

Cormac McCarthy to jeden z najlepszych współczesnych amerykańskich pisarzy. Laureat wielu nagród min. Nagrody Pulitzera. Ja zetknęłam się z jego twórczością po raz pierwszy w powieści "Pasażer". Sięgnięcie po tę pozycję zajęło mi jakiś czas a napisanie recenzji kolejnych kilka dni. Czułam się zbyt  słabym czytelnikiem, aby móc oceniać twórczość tak niezwykłego pisarza o barwnym życiorysie i z tak dużym dorobkiem bibliograficznym.  Przyznaje, nie jest to dla mnie łatwe. Książka jest bardzo wymagająca, musisz się skupić i zaangażować, jeśli chcesz wejść w jej klimat. Opis, który widniał na okładce książki, sugerował zupełnie inny gatunek literacki. Liczyłam na dobre śledztwo, tajemnicę, odrobinę sensacji.  I początek właśnie taki był: "Tam musiało wydarzyć się niezłe gówno, powiedział. Nie martwi was to?". "Chodzi o to, że nie mam gotowego wytłumaczenia, jak ten samolot się tam znalazł. I za każdym razem, gdy myślę o tych wszystkich rzeczach, które powinny wyglądać inaczej, ich lista się wydłuża". Tymczasem im dalej w las, tym ciemniej. Zaczynają się filozoficzne przemyślenia na temat życia, szczęścia, przemijania.  Główny bohater, wcześniej student matematyki, prymus, obecnie jest nurkiem pracującym przy wydobywaniu dużych obiektów z wody. Praca niebezpieczna, ale dobrze płatna. Poza tym głębia przeraża Bobby -ego, ale z pełną świadomością wykonuje swoje zadania i z pełną świadomością pogrąża się w zimnie i ciemności.  "Kobiety pragną go ocalić. Ale on oczywiście jest już poza tym wszystkich".  Bardzo tęskni za swoją nieżyjącą siostrą Alicją, o której więcej się dowiadujemy w drugiej części tej dylogii pt.: "Stella Maris". Był w niej zakochany i ponoć "otwarcie ze sobą chodzili". Dziewczyna była piękna, zabójczo cudowna, a do tego mądrzejsza od niego. On pozornie prostolinijny i nieśmiały a tak naprawdę narcyz z wybujałym ego. Człowiek, który wspiął się na wyżyny samouwielbienia. Bobby pochodzi z rodziny naukowców o bardzo ścisłych umysłach stąd zapewne sporo tu teorii matematyczno - fizycznych: " Naprawdę wierzysz w fizykę? Nie wiem, co to znaczy. Fizyka próbuje nakreślić liczbowy obraz świata. Nie wiem, czy istotnie coś wyjaśnia. Nie można zobrazować tego, co nieznane". Autor skacze po wątkach, z miejsca na miejsce, co spowodowało, że chwilami ciut się gubiłam. Jest tu powrót do dzieciństwa, wspomnienia miejsc, gdzie mężczyzna się wychował, mamy sporo rozważań na temat świata, wojny, zła, człowieczeństwa. Chwilami książka tkwi w takim swoistym zawieszeniu, które twa kilka stron. Ale pojawiały się też dość śmieszne sentencje w stylu: "Kiedy woźny sądowy podniósł rękę, żeby ją zaprzysiąc, przybiła mu piątkę". Sam bohater chwilami miałam wrażenie, że flirtuje z kobietami; bardzo subtelnie, zabawnie.   Ta dylogia (" Pasażer"  jest jej częścią) kończy bibliografię Cormaca McCarthy. Sądzę, że  z czasem będziemy odkrywać ją na nowo i zupełnie inaczej interpretować. Obecne ciężko było mi to wszystko pojąć. Zapewne autor ma w tej powieści wiele rzeczy do przekazania, ale ja nie do końca je odkryłam. Być może nie jestem aż tak dojrzałym czytelnikiem. W każdym bądź razie bardzo się cieszę, że posiadam tę książkę, jak i "Stella Maris" w swojej biblioteczce, ponieważ zapewne sięgnę po nie ponownie może za 5, może za 10 lat, by odkryć nowe prawdy o świecie, o życiu, o człowieku, o samej sobie.

Kiedy sięgałam po „Pasażera” Cormaca McCarthy'ego byłam przekonana, że będzie to powieść akcji albo thriller z wartką akcją. Wrak samolotu, brak czarnej skrzynki oraz ciała jednego z pasażerów. Federalni, którzy interesują się nurkiem, który go badał. Silna relacja owego z nieżyjącą siostrą – superinteligentną matematyczką z problemami psychicznymi. Przyznacie, że ta sprawa „śmierdzi”, ale też wydaje się przeciekawa. Dość szybko zorientowałam się, że powieść „Pasażer” to kompletnie inna jakość. Znana mi z Instagrama @efemerycznosc_chwil trafnie określiła ją jako „thriller kontemplacyjny/egzystencjalny”1. Co przez to rozumieć? „Pasażer” to proza melancholijna, przepełniona tęsknotą, skłaniająca do refleksji. Jest to wielka ucieczka. Od służb, od przeszłości, od życia. Głównego bohatera spowija otoczka beznadziejności, którą wielu próbuje rozbić, ale on, swoją inteligencją, wykuwa skuteczną tarczę. Książka jest również filozoficzną rozprawą. Cormac McCarthy rozprawia się z ludzi, ale też Ameryką, przy pomocy wartkich dialogów i ciętych ripost. Wspomniałam wcześniej o wartkich dialogach, a ta powieść głównie z dialogów się składa. Specyficznych, a właściwe specyficznie zapisanych. Tak, że głosy poszczególnych postaci zlewają nam się w jeden. Efekt jest wręcz teatralny. Jakby w kolejnych rozdziałach zmieniała się scenografia, a poszczególni aktorzy wchodzili wygłaszać swoje kwestie. My, czytelnicy, natomiast dostajemy coś na kształt „transkrypcji”. Ależ to jest dziwna powieść. Sama nie wiem, co mam o niej myśleć. Jej rytm jest wartki, chociaż poszczególne rozdziały są raczej statyczne i, aby śledzić jej sens, nie można uronić żadnego słowa. Jest to niewątpliwie wielka i głęboka literatura, ale ma w sobie coś popkulturowego. Wachlarz tematów, jakimi raczy nas Cormac McCartthy jest tak szeroki, że ramion nie starcza, ale robi to nadzwyczaj sprawnie. Trudno sobie wyobrazić pracę, jaką musiał wykonać, aby je opracować. A zrobił to rewelacyjnie. Warstwa językowa, terminologia porażają precyzją. Jest to też powieść bardzo amerykańska. Tego nie sposób ocenić. Potencjalny czytelnik musi sobie sam odpowiedzieć, czy taką literaturę lubi. 1 https://www.instagram.com/p/CuG1ayyts_W/?utm_source=ig_web_copy_link&igshid=MzRlODBiNWFlZA== [dostęp: 22.07.2023]